← Επικαιρότητα

Η πραξεολογία στην επικαιρότηταΠληθωρισμός

Πληθωρισμός στο 5,6%: η ενέργεια δεν τυπώνει ευρώ

Τι έγινε. Σύμφωνα με την αρχική εκτίμηση (flash estimate) της Eurostat της 4ης Νοεμβρίου, ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή (HICP) στην Ελλάδα ανήλθε τον Οκτώβριο του 2026 στο 5,6% σε ετήσια βάση, από 5,1% τον Σεπτέμβριο και από 1,6% τον Οκτώβριο του 2025· σε μηνιαία βάση οι τιμές στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 0,4%. Στην ευρωζώνη των 21 χωρών ο αντίστοιχος ρυθμός εκτιμάται στο 4,0%, από 3,8% τον προηγούμενο μήνα. Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, καταγράφει την τρίτη υψηλότερη ετήσια μεταβολή στην ευρωζώνη, μετά τη Λιθουανία (6,1%) και τη Βουλγαρία (6,0%) (Eurostat· ΣΚΑΪ, 4/11). Για τις επιμέρους χώρες η αρχική εκτίμηση δίνει μόνο τον γενικό ετήσιο και μηνιαίο ρυθμό· η ανάλυση ανά κατηγορία (ενέργεια, τρόφιμα, υπηρεσίες, αγαθά) δημοσιεύεται για την ευρωζώνη συνολικά, και το πλήρες σύνολο στοιχείων Οκτωβρίου για τα κράτη μέλη έχει προγραμματιστεί για τις 18 Νοεμβρίου. Στην ευρωζώνη, η ενέργεια είχε τον Οκτώβριο τον υψηλότερο ετήσιο ρυθμό (20,8%, από 18,9% τον Σεπτέμβριο), ακολουθούμενη από τις υπηρεσίες (3,3%), τα τρόφιμα, τα αλκοολούχα και τον καπνό (1,6%) και τα βιομηχανικά αγαθά εκτός ενέργειας (1,2%)· ο δείκτης χωρίς ενέργεια, τρόφιμα, αλκοόλ και καπνό παρέμεινε στο 2,5%. Ο ελληνικός και διεθνής Τύπος αποδίδουν την άνοδο κυρίως στην ενέργεια και τη χαρακτηρίζουν «εισαγόμενη» (ΣΚΑΪ· Καθημερινή, 5/11).

Η πραξεολογική ματιά. Το 5,6% μετρά πόσο ακριβότερο έγινε ένα καλάθι αγαθών και υπηρεσιών μέσα σε έναν χρόνο. Δεν λέει από μόνο του γιατί ανέβηκαν οι τιμές, και ακόμη λιγότερο τι είναι ο πληθωρισμός. Στην αυστριακή παράδοση ο πληθωρισμός δεν είναι η άνοδος του δείκτη τιμών· είναι η αύξηση της ποσότητας του χρήματος. Ο Murray N. Rothbard το ορίζει χωρίς περιστροφές στο «Τί έχει Κάνει η Κυβέρνηση στα Χρήματά μας;» (What Has Government Done to Our Money?):

«Ο πληθωρισμός μπορεί να οριστεί ως οποιαδήποτε αύξηση στην προσφορά χρήματος της οικονομίας που δεν συνίσταται σε αύξηση του αποθέματος του νομισματικού μετάλλου. Οι τράπεζες με κλασματικά αποθέματα, επομένως, είναι εκ φύσεως πληθωριστικοί θεσμοί.»

Σχετική τιμή και γενικό επίπεδο. Μια άνοδος της τιμής της ενέργειας είναι πρώτα απ’ όλα μια αλλαγή σχετικών τιμών: το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο ή το ρεύμα έγιναν ακριβότερα σε σχέση με άλλα αγαθά. Αυτό δείχνει σπανιότητα εκείνων των αγαθών και ωθεί νοικοκυριά και επιχειρήσεις να τα χρησιμοποιούν με μεγαλύτερη φειδώ και να αναζητούν υποκατάστατα. Αν η ποσότητα του χρήματος έμενε σταθερή, περισσότερα ευρώ για ενέργεια θα σήμαιναν λιγότερα ευρώ για άλλα αγαθά· ορισμένες τιμές θα ανέβαιναν, άλλες θα έπεφταν ή θα ανέβαιναν λιγότερο, και ο γενικός δείκτης δεν θα χρειαζόταν να ακολουθήσει μονόδρομα την ενέργεια. Όταν ανεβαίνει σχεδόν όλο το καλάθι, το ερώτημα μετατοπίζεται από το ποια τιμή κινήθηκε πρώτη στο αν κυκλοφορούν περισσότερα ευρώ. Η ίδια η αρχική εκτίμηση για την ευρωζώνη δείχνει ότι δεν κινήθηκε μόνο η ενέργεια: υπηρεσίες και βιομηχανικά αγαθά εκτός ενέργειας καταγράφουν επίσης θετικούς ετήσιους ρυθμούς, και ο δείκτης χωρίς ενέργεια, τρόφιμα, αλκοόλ και καπνό παραμένει στο 2,5%. Η λέξη «εισαγόμενος» περιγράφει από πού ήρθε το αρχικό σοκ σε μια σχετική τιμή· δεν εξηγεί από μόνη της γιατί πέφτει η αγοραστική δύναμη του ευρώ σε ευρύ μέτωπο. Το ευρώ είναι χρήμα αναγκαστικής κυκλοφορίας: η ποσότητά του δεν δεσμεύεται από απόθεμα μετάλλου, και την καθορίζουν η κεντρική τράπεζα και το τραπεζικό σύστημα μέσω της πιστωτικής επέκτασης.

Ποιος πληρώνει. Το νέο χρήμα δεν φτάνει σε όλους ταυτόχρονα. Το παίρνουν πρώτα όσοι βρίσκονται κοντά στην πηγή του —τράπεζες, δανειολήπτες, όσοι πουλούν σε αυτούς— και το ξοδεύουν όσο οι τιμές δεν έχουν ακόμη ανέβει. Τελευταίοι το συναντούν ο μισθωτός, ο συνταξιούχος και όποιος κρατά μετρητά, όταν οι τιμές έχουν πια αυξηθεί (φαινόμενο Cantillon). Ο Rothbard το περιγράφει ως αγώνα:

«Ο πληθωρισμός, λοιπόν, δεν προσφέρει κανένα γενικό κοινωνικό όφελος· αντίθετα, αναδιανέμει τον πλούτο υπέρ των πρώτων που καταφθάνουν και εις βάρος εκείνων που μένουν πίσω στον αγώνα. Και ο πληθωρισμός είναι, στην ουσία, ένας αγώνας –για το ποιος θα πάρει το νέο χρήμα πρώτος.»

Γι’ αυτό η συζήτηση που σταματά στην «εισαγόμενη ακρίβεια» αφήνει στην άκρη το ουσιώδες. Η ενέργεια μπορεί να εξηγήσει ποια τιμή κινήθηκε πρώτη· δεν εξηγεί ποιος τυπώνει τα ευρώ που κυνηγούν τα ίδια αγαθά. Όπως γράψαμε για την ΕΚΤ και για τα υπερέσοδα από την ακρίβεια, όσο το χρήμα μπορεί να πολλαπλασιάζεται κατά βούληση, η άνοδος των τιμών θα επιστρέφει, και μαζί της η αναζήτηση ενός εξωτερικού ενόχου. Το ερώτημα δεν είναι αν η ενέργεια ακριβαίνει· είναι γιατί το ευρώ χάνει αγοραστική δύναμη — και η απάντηση περνά από την ποσότητα του χρήματος, όχι από το βαρέλι.

← ΕπικαιρότηταΌλες οι σημειώσειςΠροηγούμενη σημείωση →Επιστροφή ενοικίου: η επιδότηση της ζήτησης δεν χτίζει σπίτια