Η πραξεολογία στην επικαιρότηταΦορολογία
Υπερέσοδα από την ακρίβεια: ό,τι δίνει το κράτος το έχει πρώτα πάρει
Τι έγινε. Σύμφωνα με τα οριστικά στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού, στο εννεάμηνο Ιανουαρίου–Σεπτεμβρίου 2026 τα έσοδα από τον ΦΠΑ ανήλθαν σε 23,062 δισ. ευρώ. Αν εξαιρεθούν 306 εκατ. ευρώ ΦΠΑ από τη σύμβαση παραχώρησης της Εγνατίας Οδού, ξεπέρασαν τον στόχο του προϋπολογισμού κατά 1,093 δισ. ευρώ· μαζί με αυτά, κατά περίπου 1,4 δισ. Στο ίδιο διάστημα καταβλήθηκαν, μεταξύ άλλων, 131 εκατ. ευρώ για το Fuel Pass, 136 εκατ. για την επιδότηση στο ντίζελ κίνησης και 232 εκατ. για την έκτακτη οικονομική ενίσχυση οικογενειών με παιδιά (Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών). Το Insider, με βάση τα αναλυτικά στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, εξετάζει τον ρόλο των καυσίμων. Ο ΦΠΑ στα πετρελαιοειδή έφτασε τα 1,696 δισ. ευρώ, 189 εκατ. πάνω από τον στόχο και περίπου 215 εκατ. περισσότερα από ό,τι στο αντίστοιχο εννεάμηνο του 2025. Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα ενεργειακά προϊόντα, που υπολογίζεται επί του όγκου των πωλήσεων και όχι επί της τιμής, έμεινε στα 2,993 δισ. ευρώ, περίπου 212 εκατ. κάτω από τον στόχο· η υπέρβαση του ΦΠΑ στα καύσιμα «δεν κάλυψε καν» αυτή την υστέρηση. Ως τον Σεπτέμβριο είχαν δοθεί πάνω από 860 εκατ. ευρώ σε μέτρα στήριξης για το ντίζελ και τη βενζίνη στην αντλία, το Fuel Pass, την ενίσχυση οικογενειών ανά εξαρτώμενο τέκνο, τα λιπάσματα, την ακτοπλοΐα και το βιομηχανικό ρεύμα, και για όλο το έτος το κόστος αναμένεται να ξεπεράσει αισθητά το 1 δισ. ευρώ. Τα περίπου 900 εκατ. ευρώ της υπέρβασης του ΦΠΑ που μένουν χωρίς τα καύσιμα και την Εγνατία «οριακά επαρκούν» για να καλύψουν αυτές τις δαπάνες, και μόνο ένα μέρος τους οφείλεται στις ανατιμήσεις· το υπόλοιπο, κατά το δημοσίευμα, προέρχεται από την ανάπτυξη της οικονομίας και από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής (Insider).
Η πραξεολογική ματιά. Η λέξη «υπερέσοδα» ακούγεται σαν να περίσσεψε κάτι που δεν ανήκε σε κανέναν. Στην πραγματικότητα πρόκειται για χρήματα που πλήρωσαν νοικοκυριά και επιχειρήσεις πάνω από όσα προέβλεπε ακόμη και ο ίδιος ο προϋπολογισμός. Ο ΦΠΑ είναι ποσοστό επί της τιμής· όταν ανεβαίνουν οι τιμές, ανεβαίνει αυτόματα και το ποσό που εισπράττει το κράτος από κάθε αγορά, χωρίς να ψηφιστεί κανένας νέος φόρος. Στη συνέχεια ένα μέρος αυτών των χρημάτων επιστρέφει ως «στήριξη» απέναντι στην ίδια ακρίβεια. Ο Murray N. Rothbard, στο «Εξουσία και Αγορά» (Power and Market), εξετάζει τη φορολογία και τις κρατικές δαπάνες ως δύο μορφές δυαδικής παρέμβασης και θυμίζει με ποια σειρά γίνονται τα πράγματα:
«Αλλά το κράτος δεν μπορεί να δαπανήσει χρήματα προτού τα αποκτήσει ως έσοδο —είτε αυτό προέρχεται από φορολογία είτε από πληθωρισμό είτε από δανεισμό από το κοινό—.»
Η «στήριξη», λοιπόν, δεν προστίθεται στα εισοδήματα από κάπου αλλού· είναι μέρος των ίδιων εισοδημάτων, που επιστρέφει αφού περάσει από το δημόσιο ταμείο. Και δεν επιστρέφει σε όσους πλήρωσαν, ούτε ανάλογα με όσα πλήρωσε ο καθένας. Τον ΦΠΑ τον πληρώνει όποιος αγοράζει οτιδήποτε, από τον συνταξιούχο ως τον φοιτητή· τη στήριξη την παίρνουν όσοι ορίζει κάθε φορά η κυβέρνηση, με τα κριτήρια και τα ποσά που ορίζει η ίδια. Στην αγορά ο καθένας κερδίζει ό,τι είναι πρόθυμοι να πληρώσουν οι άλλοι για τις υπηρεσίες του· το ποιος θα πάρει τη στήριξη αποφασίζεται πολιτικά. Ο Rothbard το περιγράφει στο ίδιο έργο:
«Η κρατική επιδότηση δημιουργεί μια χωριστή διαδικασία διανομής —όχι «αναδιανομής», όπως ορισμένοι θα έμπαιναν στον πειρασμό να πουν—. Για πρώτη φορά, οι απολαβές αποσυνδέονται από την παραγωγή και την ανταλλαγή και καθορίζονται χωριστά.»
Τα ίδια στοιχεία δείχνουν και κάτι ακόμη. Ο ΕΦΚ εισπράττεται ανά ποσότητα, και η υστέρησή του, σύμφωνα με το Insider, οφείλεται στο ότι πουλήθηκαν λιγότερα καύσιμα. Η ακριβότερη τιμή έκανε ό,τι κάνει κάθε τιμή: έδειξε τη σπανιότητα, και οι αγοραστές περιόρισαν την κατανάλωση. Γι’ αυτό, όπως γράψαμε για την επιδότηση στην αντλία, μια επιδότηση ανά λίτρο λειτουργεί ενάντια σε αυτό το σήμα.
Το δημοσίευμα εξετάζει αν τα υπερέσοδα «φτάνουν» για τη στήριξη. Το πραξεολογικό ερώτημα είναι άλλο: γιατί πρέπει τα χρήματα να εισπραχθούν πρώτα από όλους, για να επιστρέψει ένα μέρος τους σε όσους επιλέξει το κράτος;
Δείτε επίσης: Murray N. Rothbard, «Εξουσία και Αγορά» (Power and Market), κεφάλαιο «Δυαδική Παρέμβαση: Κρατικές Δαπάνες» (Binary Intervention: Government Expenditures) — Γλωσσάρι: αναδιανομή · οικονομικά και πολιτικά μέσα · μετακύλιση του φόρου — Χάρτης ιδεών: φορολογούμενοι και καταναλωτές φόρων