← Επικαιρότητα

Η πραξεολογία στην επικαιρότηταΤιμές

Από το «πάγωμα» στις «Γιορτές για όλους»: γιατί κάθε παρέμβαση στις τιμές φέρνει την επόμενη

Τι έγινε. Από τον Μάρτιο, οι τιμές στα σούπερ μάρκετ αντιμετωπίζονται με μια σειρά μέτρων, το καθένα με τη δική του ονομασία και τη δική του ημερομηνία λήξης. Στις 11 Μαρτίου επιβλήθηκε με πράξη νομοθετικού περιεχομένου πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους σε 63 κατηγορίες προϊόντων. Το πλαφόν δεν παρατάθηκε μετά τις 30 Ιουνίου· στη θέση του, κυβέρνηση και φορείς της αγοράς συμφώνησαν σε «πάγωμα» των τιμών τον Ιούλιο και τον Αύγουστο και σε μειώσεις σε βασικά προϊόντα από τον Σεπτέμβριο, ενώ, σύμφωνα με την Καθημερινή, θα παρατείνονταν ως τις 30 Σεπτεμβρίου η υποχρέωση ανακοίνωσης των ανατιμήσεων και η απαγόρευση προσφορών για τρεις μήνες μετά από ανατίμηση (Καθημερινή, 30/6). Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος το περιέγραψε αργότερα έτσι: «Τον Ιούνιο αποφασίσαμε να αποσύρουμε το μέτρο του πλαφόν, αλλά συναντηθήκαμε σε μια σύσκεψη […] και εκεί υπήρξε μία συμφωνία» (ΣΚΑΪ, 13/10). Ακολούθησαν η πρώτη φάση της Εθνικής Πρωτοβουλίας Μείωσης Τιμών, τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, και η δεύτερη, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, που μετρά πλέον πάνω από 1.100 κωδικούς με μέση μείωση 7,1%· η συμμετοχή είναι εθελοντική, και κάθε επιχείρηση επιλέγει τα προϊόντα και το ύψος της μείωσης (ΣΚΑΪ, 3/11· ΤΑ ΝΕΑ, 8/11). Από τις 18 Δεκεμβρίου ετοιμάζεται τρίτη δράση, οι «Γιορτές για όλους», με μειώσεις σε περίπου 25 κατηγορίες προϊόντων, ανάμεσά τους το αρνί και η γαλοπούλα (ΤΑ ΝΕΑ, 8/11). Σήμερα ο κ. Θεοδωρικάκος είπε στον ΣΚΑΪ ότι συζητούνται με το λιανεμπόριο και νέες πρωτοβουλίες για τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά (ΣΚΑΪ, 9/11). Την ίδια μέρα, Το Βήμα, με πηγή τον ΟΤ, γράφει ότι τον Ιανουάριο οι προμηθευτές, ανάμεσα στο αυξημένο ενεργειακό κόστος και τη συγκράτηση των μεριδίων τους, «θα προχωρήσουν σε ανατιμήσεις», που πηγές της αγοράς τοποθετούν γύρω στο 2%–3% (ΤΟ ΒΗΜΑ, 9/11).

Η πραξεολογική ματιά. Κάθε ένα από αυτά τα μέτρα συζητείται χωριστά: πόσοι κωδικοί, πόσο τοις εκατό, ως πότε. Ιδωμένα μαζί, δείχνουν ένα σχήμα που επαναλαμβάνεται: το μέτρο λήγει, οι τιμές εξακολουθούν να πιέζουν, και ανακοινώνεται το επόμενο. Δεν είναι όλα έλεγχος τιμών με την αυστηρή έννοια, δηλαδή νομικά επιβαλλόμενα όρια τιμών· τέτοιο ήταν το πλαφόν του Μαρτίου. Οι «εθελοντικές» φάσεις που το διαδέχτηκαν είναι συμφωνίες υπό πολιτική πίεση, και η Καθημερινή έγραφε ότι η κατάργηση του πλαφόν ήταν εν πολλοίς το «αντάλλαγμα» για τη δέσμευση των επιχειρήσεων. Κοινό όλων είναι ότι η τιμή γίνεται πολιτική υπόθεση. Αυτή είναι η λογική του παρεμβατισμού, και ο Ludwig von Mises περιγράφει στο «Σχεδιασμένο Χάος» (Planned Chaos) το δίλημμα που τον συνοδεύει:

«Εάν η κυβέρνηση, αντιμέτωπη με την αποτυχία της πρώτης της παρέμβασης, δεν είναι διατεθειμένη να άρει την επέμβασή της στην αγορά και να επιστρέψει σε μια ελεύθερη οικονομία, πρέπει να προσθέτει στο αρχικό της μέτρο ολοένα περισσότερες ρυθμίσεις και περιορισμούς.»

Η ελληνική εμπειρία του 2026 δείχνει και τους δύο δρόμους που περιγράφει ο Mises: την άρση της παρέμβασης ή την προσθήκη νέων ρυθμίσεων. Τον Ιούνιο η κυβέρνηση φάνηκε να πηγαίνει προς τον πρώτο, αφού δεν παρέτεινε το πλαφόν. Αμέσως όμως το αντικατέστησε μια νέα συμφωνία με τις επιχειρήσεις, και μαζί της νέοι κανόνες. Ένας από αυτούς, σύμφωνα με την Καθημερινή, απαγόρευε τις προσφορές για τρεις μήνες μετά από κάθε ανατίμηση. Όποια κι αν είναι η πρόθεσή του, ένας τέτοιος κανόνας δυσκολεύει μια ακριβότερη τιμή να ξαναπέσει γρήγορα μέσω προσφοράς. Έτσι, αντί να επιστρέψουμε στην ελεύθερη αγορά, περάσαμε σε μια σειρά από διαδοχικές φάσεις, καθεμία με τη δική της λίστα προϊόντων, τους δικούς της ελέγχους και τη δική της ημερομηνία λήξης.

Γιατί το πρόβλημα επιστρέφει. Η τιμή είναι η αναλογία στην οποία πραγματοποιείται μια ανταλλαγή, όχι ένας αριθμός που ορίζεται κατά βούληση. Μέσω του μηχανισμού των τιμών, οι τιμές μεταδίδουν πληροφορίες και κίνητρα: δείχνουν τη σπανιότητα ενός αγαθού και πόσο κοστίζει να φτάσει στο ράφι. Όταν η ενέργεια, οι μεταφορές και οι πρώτες ύλες ακριβαίνουν, μια τιμή που συγκρατείται για δύο μήνες δεν μειώνει αυτό το κόστος· απλώς το μετακινεί. Το μετακινεί σε άλλα προϊόντα, γιατί η επιχείρηση που μειώνει τους κωδικούς της λίστας μπορεί να καλύψει τη διαφορά στα προϊόντα που δεν συμμετέχουν, ή με λιγότερες προσφορές σε αυτά. Και το μετακινεί στον χρόνο, γιατί το κόστος που δεν περνά στην τιμή όσο ισχύει το μέτρο συσσωρεύεται και εμφανίζεται όταν αυτό λήξει, όπως οι ανατιμήσεις που ήδη αναγγέλλονται για τον Ιανουάριο. Όπου η τιμή κρατιέται με νόμο κάτω από εκείνη της αγοράς, περισσότεροι θέλουν να αγοράσουν ενώ λιγότεροι έχουν κίνητρο να προσφέρουν· το αποτέλεσμα είναι η έλλειψη, δηλαδή άδεια ράφια, ουρές ή δελτίο. Όπου η συμφωνία είναι εθελοντική, η προσαρμογή γίνεται αλλού, στο ποιοι κωδικοί μπαίνουν στη λίστα και πόσο μειώνονται. Όπως γράψαμε άλλωστε στις 5 Νοεμβρίου, όταν ανεβαίνει σχεδόν όλο το καλάθι, το ερώτημα περνά και από την ποσότητα χρήματος: όταν η κεντρική τράπεζα και ο τραπεζικός δανεισμός δημιουργούν νέο χρήμα, κάθε ευρώ αγοράζει λιγότερα, και αυτό καμία λίστα κωδικών δεν το αγγίζει.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν η επόμενη λίστα θα έχει 1.100 ή 1.500 κωδικούς. Είναι αν θα αντιμετωπίζουμε την τιμή ως πρόβλημα που λύνεται με απόφαση ή ως πληροφορία για ένα κόστος. Ένα κόστος δεν μειώνεται επειδή το ορίζει μια λίστα. Μειώνεται όταν η υψηλή τιμή αφήνεται να προσελκύσει περισσότερη προσφορά και νέους ανταγωνιστές, όταν το κράτος παύει να προσθέτει τα δικά του βάρη στην ενέργεια και στην επιχειρηματική δραστηριότητα, και όταν δεν δημιουργείται νέο χρήμα που ανεβάζει τις τιμές σε όλο το καλάθι. Όσο επιλέγουμε την απόφαση, κάθε «Γιορτές για όλους» θα έχει τη συνέχειά της.

← ΕπικαιρότηταΌλες οι σημειώσειςΠροηγούμενη σημείωση →Από το «πάγωμα» στις «Γιορτές για όλους»: γιατί κάθε παρέμβαση στις τιμές φέρνει την επόμενη