Οικονομικές πλάνες5 Νοεμβρίου 2026

Το σπασμένο τζάμι

Η καταστροφή δεν δημιουργεί πλούτο

Πραξεολόγος

Σκίτσο με μολύβι: η σπασμένη βιτρίνα ενός μικρού καταστήματος και, αχνά στο βάθος, ένα κοστούμι που δεν ράφτηκε ποτέ.

Η πλάνηΌταν κάτι καταστρέφεται, η επισκευή του «δίνει δουλειά», και γι’ αυτό η καταστροφή κάνει καλό στην οικονομία.

Αυτό που φαίνεται

Ένα παιδί σπάει το τζάμι ενός μαγαζιού. Ο τζαμάς έρχεται, το αλλάζει και πληρώνεται. Ο κόσμος που μαζεύτηκε παρηγορεί τον μαγαζάτορα: «Κάπως πρέπει να ζήσουν και οι τζαμάδες». Το ίδιο επιχείρημα ακούγεται μετά από σεισμούς, πυρκαγιές και πολέμους: «η ανοικοδόμηση θα τονώσει την ανάπτυξη».

Αυτό που δεν φαίνεται

Τα χρήματα που δόθηκαν για το καινούργιο τζάμι ο μαγαζάτορας θα τα ξόδευε αλλού: σε ένα κοστούμι, σε ένα βιβλίο, σε ένα εργαλείο για το μαγαζί του. Ο ράφτης που δεν πήρε την παραγγελία δεν θα εμφανιστεί ποτέ σε καμία στατιστική, γιατί το κοστούμι δεν ράφτηκε ποτέ.

Ο λογαριασμός λοιπόν είναι απλός: πριν από τη ζημιά η κοινωνία είχε ένα τζάμι και θα αποκτούσε κι ένα κοστούμι· μετά τη ζημιά έχει μόνο το τζάμι. Η δουλειά δεν είναι αυτοσκοπός· σκοπός της είναι τα αγαθά που παράγει. Όποια καταστροφή κι αν πάρουμε, τα μέσα που ξοδεύονται για να ξαναφτιαχτεί αυτό που υπήρχε είναι το κόστος ευκαιρίας της: όσα θα είχαν φτιαχτεί στη θέση του.

Η αυστριακή ματιάΗ πλάνη βλέπει μόνο δύο πρόσωπα, τον μαγαζάτορα και τον τζαμά, και ξεχνά το τρίτο, αυτόν που θα εξυπηρετούσαν τα ίδια χρήματα. Ο πλούτος μιας κοινωνίας είναι το απόθεμα των αγαθών και του κεφαλαίου της, όχι η κίνηση του χρήματος. Η καταστροφή το μικραίνει, όσο «πολυάσχολοι» κι αν μας κάνει.

Στο πρωτότυπο (γαλλικά)«Votre théorie s’arrête à ce qu’on voit, elle ne tient pas compte de ce qu’on ne voit pas.»

Μετάφραση: Πραξεολόγος«Η θεωρία σας σταματά σε αυτό που φαίνεται· δεν λογαριάζει αυτό που δεν φαίνεται.»

Frédéric Bastiat, «Ce qu’on voit et ce qu’on ne voit pas» (Ιούλιος 1850), κεφ. 1, «La vitre cassée» · fr.wikisource.org ↗

Για παιδιάΤο σπασμένο τζάμιΒιβλίο · 12 σελίδες

Οι όροι με υπογράμμιση ανοίγουν τον ορισμό τους από το Γλωσσάρι · όλες οι πλάνες

Οι ορισμοί είναι του Γλωσσαρίου του ιστότοπου· η εξήγηση είναι ερμηνεία του Πραξεολόγου. Όπου σημειώνεται «Μετάφραση: Πραξεολόγος», η απόδοση του αποσπάσματος είναι δική μας. Οι σύνδεσμοι προς εξωτερικές πηγές ανοίγουν σε νέα καρτέλα.

← Οικονομικές πλάνεςΌλες οι πλάνες