Η πραξεολογία στην επικαιρότηταΦορολογία
Τεκμαρτό εισόδημα: όταν το κράτος αυξάνει τα κέρδη σου μόνο στο εκκαθαριστικό
Τι έγινε. Η αύξηση του κατώτατου μισθού στα 920 ευρώ από την 1η Απριλίου 2026 ανεβάζει και το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα των ελεύθερων επαγγελματιών για τα εισοδήματα του 2026, που θα δηλωθούν το 2027. Η βασική αφετηρία του υπολογισμού, ο μηνιαίος κατώτατος μισθός επί 14, αυξάνεται από 12.320 σε 12.880 ευρώ. Για επαγγελματίες με περισσότερα από δώδεκα χρόνια δραστηριότητας, το ποσό με τις προσαυξήσεις λόγω ετών δραστηριότητας φτάνει τις 17.143 ευρώ, πριν από τυχόν μειώσεις ή εξαιρέσεις. Σύμφωνα με τη Ναυτεμπορική, στις περιπτώσεις που εξετάζει, για φορολογούμενους με το τεκμήριο, η νέα φορολογική κλίμακα απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης, όχι όμως ολόκληρο: ο φόρος αυξάνεται κατά 20 έως 65 ευρώ, χωρίς την προκαταβολή. Παράλληλα, το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή προβλέπει απαλλαγές από ορισμένες προσαυξήσεις για όσους πληρούν κριτήρια φορολογικής συνέπειας και διεύρυνση των μειώσεων για μικρούς οικισμούς. Οι νέες αυτές ρυθμίσεις εξαρτώνται από την ψήφισή του· η σύνδεση της βάσης του τεκμηρίου με τον κατώτατο μισθό ήδη ισχύει (Ναυτεμπορική, 9/11).
Η πραξεολογική ματιά. Ο κατώτατος μισθός ορίζει ένα νόμιμο κατώφλι αμοιβής στη μισθωτή εργασία. Δεν εξασφαλίζει πελάτες στον αυτοαπασχολούμενο. Δεν αυξάνει τις παραγγελίες του, δεν πληρώνει το ενοίκιο του καταστήματός του και δεν μειώνει το κόστος των υλικών του. Η σύνδεσή του με το τεκμαρτό εισόδημα μεταφέρει, όμως, μια διοικητική απόφαση για τους μισθούς στον υπολογισμό του εισοδήματος κάποιου που δεν είναι μισθωτός. Το εκκαθαριστικό μπορεί έτσι να εμφανίζει μεγαλύτερη φορολογητέα βάση, ενώ στο ταμείο δεν έχει μπει ούτε ένα επιπλέον ευρώ.
Ο επιχειρηματίας δρα μέσα στην αβεβαιότητα. Δεσμεύει χρόνο και πόρους σήμερα, χωρίς να γνωρίζει με βεβαιότητα τι θα εισπράξει αύριο. Το κέρδος δεν προκύπτει επειδή ο επιχειρηματίας συμπλήρωσε αρκετά χρόνια επαγγελματικής δραστηριότητας· εξαρτάται από το αν οι επιλογές του ανταποκρίθηκαν στη ζήτηση και από το κόστος τους. Και η ζημία παραμένει πραγματική δυνατότητα. Το φορολογητέο λογιστικό αποτέλεσμα δεν ταυτίζεται με το επιχειρηματικό κέρδος της οικονομικής θεωρίας, αλλά ούτε το ένα ούτε το άλλο δημιουργείται με την αναπροσαρμογή ενός διοικητικού δείκτη.
Η επιδίωξη να εντοπιστεί αδήλωτο εισόδημα δεν αναιρεί αυτή τη διάκριση. Ένα χαμηλό δηλωμένο εισόδημα μπορεί να κρύβει φοροδιαφυγή· μπορεί όμως να αντανακλά και χαμηλές πραγματικές εισπράξεις. Ο γενικός κανόνας δεν αποδεικνύει τι συνέβη στη συγκεκριμένη επιχείρηση. Όπου εφαρμόζεται χωρίς να ανατραπεί ή να περιοριστεί από τις προβλεπόμενες διαδικασίες και εξαιρέσεις, καθορίζει πάνω σε ποιο ποσό θα επιβληθεί ο φόρος, όχι ποιο ποσό πράγματι κερδήθηκε.
Τι αλλάζει στις αποφάσεις. Ας υποθέσουμε ότι ένας επαγγελματίας έχει πραγματικό ετήσιο καθαρό εισόδημα 9.000 ευρώ, αλλά υπάγεται χωρίς μείωση ή προσαύξηση στο βασικό τεκμήριο των 12.880 ευρώ. Η διαφορά των 3.880 ευρώ δεν είναι πρόσθετο εισόδημα που μπορεί να καταναλώσει ή να επενδύσει. Είναι πρόσθετη βάση υπολογισμού φόρου. Ο φόρος που προκύπτει πρέπει να πληρωθεί από πραγματικούς πόρους: από τις εισπράξεις του, από προηγούμενες αποταμιεύσεις ή από άλλη πηγή.
Αυτό επηρεάζει τον οικονομικό υπολογισμό της συνέχισης της δραστηριότητας. Μια δουλειά που άξιζε να διατηρηθεί με βάση τα πραγματικά της έσοδα και έξοδα μπορεί να γίνει λιγότερο ελκυστική μετά τη φορολογική επιβάρυνση. Ο επαγγελματίας συγκρίνει όσα του απομένουν με τις εναλλακτικές χρήσεις του χρόνου και των πόρων του — το κόστος ευκαιρίας. Δεν σημαίνει ότι όλοι θα κλείσουν ή θα αντιδράσουν με τον ίδιο τρόπο. Σημαίνει ότι η φορολογία μεταβάλλει τους όρους της επιλογής τους.
Ο Ludwig von Mises, στην «Ανθρώπινη Δράση», εξηγεί γιατί η ουδετερότητα της φορολογίας δεν είναι εφικτή στη μεταβαλλόμενη οικονομία της αγοράς:
«Στο πλαίσιο ενός τέτοιου συστήματος κανένας φόρος δεν μπορεί να είναι ουδέτερος. Η ίδια η ιδέα ενός ουδέτερου φόρου είναι εξίσου απραγματοποίητη με την ιδέα του ουδέτερου χρήματος.»
Όπως και στη σημείωση για τη φορολόγηση των κρυπτοστοιχείων, το κρίσιμο σημείο είναι η απόσταση ανάμεσα στο πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα και στον φορολογικό κανόνα που το υποκαθιστά. Εκεί, μια μη αποδεικνυόμενη τιμή κτήσης λογίζεται ως μηδενική. Εδώ, ένα εισόδημα χαμηλότερο από το τεκμήριο μπορεί να φορολογηθεί σαν να ήταν μεγαλύτερο.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο πόσο αυξάνεται ο φόρος. Είναι γιατί η αύξηση του κατώτατου μισθού πρέπει να θεωρείται αύξηση του εισοδήματος εκείνου που δεν τον εισπράττει. Το κράτος μπορεί να αυξήσει τη φορολογητέα βάση με έναν τύπο. Δεν μπορεί με τον ίδιο τύπο να δημιουργήσει το εισόδημα από το οποίο θα πληρωθεί ο φόρος.
Δείτε επίσης: Ludwig von Mises, «Ανθρώπινη Δράση» (Human Action), κεφάλαιο 28: «Παρέμβαση μέσω της φορολογίας» (Interference by Taxation) · Murray N. Rothbard, «Εξουσία και Αγορά» (Power and Market), κεφάλαιο «Δυαδική Παρέμβαση: Φορολογία» (Binary Intervention: Taxation) · Υπερέσοδα από την ακρίβεια: ό,τι δίνει το κράτος το έχει πρώτα πάρει — Γλωσσάρι: αβεβαιότητα · κέρδος · φορολογία · κόστος ευκαιρίας — Χάρτης ιδεών: ουδετερότητα της φορολογίας