← Επικαιρότητα

Η πραξεολογία στην επικαιρότηταΦορολογία

Πρωτογενές πλεόνασμα 7,78 δισ.: το κράτος δεν το βρήκε, το πήρε

Τι έγινε. Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού για το δεκάμηνο Ιανουαρίου–Οκτωβρίου 2026, όπως τα παρουσιάζει η Καθημερινή, το πρωτογενές πλεόνασμα διαμορφώθηκε σε 7,78 δισ. ευρώ, έναντι στόχου 4,823 δισ. ευρώ. Στην αντίστοιχη περίοδο του 2025 ήταν 10,248 δισ. ευρώ. Μετά την εξαίρεση ετεροχρονισμών πληρωμών —766 εκατ. ευρώ του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, 201 εκατ. σε εξοπλιστικά προγράμματα και 811 εκατ. σε μεταβιβαστικές πληρωμές προς φορείς της Γενικής Κυβέρνησης— καθώς και 135 εκατ. ευρώ από την άδεια λειτουργίας καζίνο στο Ελληνικό, η καθαρή υπέρβαση έναντι του στόχου περιορίζεται σε 1,044 δισ. ευρώ. Τα έσοδα από φόρους ανήλθαν σε 62,872 δισ. ευρώ· χωρίς τα ποσά της σύμβασης παραχώρησης της Εγνατίας Οδού και της άδειας καζίνο, διαμορφώθηκαν σε 62,431 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 1,654 δισ. ή 2,7% έναντι του στόχου. Τα καθαρά έσοδα έφτασαν τα 64,4 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας τον στόχο κατά 2,7 δισ. ευρώ. Οι δαπάνες ανήλθαν σε 64,291 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 203 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου —το υπουργείο το αποδίδει κυρίως στην επιτάχυνση πληρωμών του Ταμείου Ανάκαμψης— και κατά 6,407 δισ. ευρώ σε σχέση με το αντίστοιχο δεκάμηνο του 2025. Στο σκέλος του τακτικού προϋπολογισμού, οι πληρωμές εμφανίζονται μειωμένες κατά 964 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου (Καθημερινή, 17/11). Στο ισοζύγιο του κρατικού προϋπολογισμού παρουσιάζεται πλεόνασμα 120 εκατ. ευρώ, έναντι στόχου για έλλειμμα 2,403 δισ. ευρώ (Ναυτεμπορική, 16/11).

Η πραξεολογική ματιά. Η λέξη «πλεόνασμα» ακούγεται σαν να περίσσεψε κάτι, σαν μια επιτυχία του ταμείου που βρήκε χρήματα περισσότερα από όσα χρειαζόταν. Στην πραγματικότητα πρόκειται για τη διαφορά ανάμεσα σε όσα το κράτος εισέπραξε από νοικοκυριά και επιχειρήσεις και σε όσα δαπάνησε στο ίδιο διάστημα. Τα 7,78 δισ. ευρώ δεν εμφανίστηκαν στο δημόσιο ταμείο. Ήταν ήδη εισοδήματα των φορολογουμένων, προτού εισπραχθούν ως φόρος. Το ίδιο ισχύει για το ισοζύγιο: ο στόχος ήταν έλλειμμα, και εμφανίζεται πλεόνασμα 120 εκατ. ευρώ. Ούτε αυτό το ποσό προέκυψε από το πουθενά.

Η σύγκριση με τον στόχο μπορεί και αυτή να παραπλανήσει. Η απόσταση από τα 4,823 δισ. ευρώ μοιάζει με σχεδόν τρία δισεκατομμύρια «υπεραπόδοσης». Ύστερα από τις χρονικές προσαρμογές που καταγράφει η Καθημερινή, η καθαρή υπέρβαση είναι 1,044 δισ. ευρώ: μέρος της εικόνας οφείλεται σε πληρωμές που μετατέθηκαν. Και σε σχέση με πέρυσι, το πρωτογενές πλεόνασμα δεν αυξήθηκε· μειώθηκε.

Αυτό που φαίνεται είναι οι δημόσιοι λογαριασμοί: ένα πλεόνασμα, έσοδα πάνω από τον στόχο, η γλώσσα της «υπεραπόδοσης». Αυτό που δεν φαίνεται είναι τι θα έκαναν οι φορολογούμενοι με τα ίδια χρήματα — κατανάλωση, αποταμίευση, επένδυση. Το κόστος ευκαιρίας δεν εμφανίζεται στο δελτίο εκτέλεσης του προϋπολογισμού.

Ο Frédéric Bastiat, στο «Τι φαίνεται και τι δεν φαίνεται», το θέτει με μια εικόνα που ταιριάζει σε αυτή την παρουσίαση του πλεονάσματος ως ευφορίας των δημόσιων ταμείων:

«Ίσως συγκρίνετε το έθνος με μια κατάξερη έκταση γης και τον φόρο με μια γονιμοποιό βροχή. Έστω. Θα έπρεπε, όμως, επίσης να αναρωτηθείτε από πού πηγάζει αυτή η βροχή και μήπως είναι ακριβώς ο ίδιος ο φόρος που αποσπά την υγρασία από το έδαφος και το αποξηραίνει.»

Το αντίθετο του πλεονάσματος δεν είναι, από μόνο του, μια ιδιωτική ευημερία που εμφανίζεται αυτόματα. Ένα έλλειμμα σημαίνει ότι το κράτος δαπάνησε ακόμη περισσότερα από όσα εισέπραξε, καλύπτοντας τη διαφορά με δανεισμό ή με έκδοση νέου χρήματος. Ούτε το ένα ούτε το άλλο ποσό γεννήθηκε στο δημόσιο ταμείο.

Στη σημείωση για τα υπερέσοδα από την ακρίβεια εξετάσαμε πώς η υπέρβαση του ΦΠΑ, που ακολουθεί τις τιμές, επιστρέφει εν μέρει ως «στήριξη». Εδώ το ζήτημα είναι άλλο. Δεν είναι αν το πλεόνασμα «φτάνει» για νέα μέτρα, ούτε αν πρέπει να επιστραφεί με τον ίδιο τρόπο. Είναι τι είναι ένα πρωτογενές πλεόνασμα: χρήματα που έχουν ήδη αφαιρεθεί, και που στο διάστημα αυτό δεν επανήλθαν ως δημόσια δαπάνη.

Το δελτίο καταγράφει ότι το ταμείο βγήκε μπροστά. Δεν καταγράφει από ποια σχέδια, αγορές και αποταμιεύσεις αφαιρέθηκε αυτό το υπόλοιπο.

← ΕπικαιρότηταΌλες οι σημειώσειςΠροηγούμενη σημείωση →Τεκμαρτό εισόδημα: όταν το κράτος αυξάνει τα κέρδη σου μόνο στο εκκαθαριστικό