Η πραξεολογία στην επικαιρότηταΕνέργεια
Επιδότηση στην αντλία: ποιος πληρώνει τη φθηνότερη βενζίνη;
Τι έγινε. Στις 29 Οκτωβρίου ο εκπρόσωπος Τύπου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Όμηρος Τσάπαλος, δήλωσε ότι η κυβέρνηση οδεύει προς παράταση των επιδοτήσεων που ισχύουν σήμερα στο ντίζελ κίνησης, στη βενζίνη και στο πετρέλαιο θέρμανσης για τουλάχιστον 15 ημέρες, δηλαδή για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου. Ως το τέλος Οκτωβρίου ισχύει επιδότηση 15 λεπτών το λίτρο στο ντίζελ, 10 λεπτών στην αμόλυβδη και 40 λεπτών στο πετρέλαιο θέρμανσης, από τα οποία τα 20 καταβάλλουν τα διυλιστήρια (enikos.gr).
Η πραξεολογική ματιά. Η τιμή στην αντλία είναι πληροφορία. Δείχνει σε καθέναν μας πόσο σπάνιο είναι το καύσιμο σε σχέση με όσους το ζητούν, και τον αφήνει να αποφασίσει ο ίδιος ποια διαδρομή ή ποια ώρα θέρμανσης αξίζει το κόστος. Δεν οφείλεται πάντως κάθε άνοδος στο ίδιο το καύσιμο· όταν αυξάνεται η ποσότητα του χρήματος, μέρος της ονομαστικής ανόδου απλώς αντανακλά τη μειωμένη αγοραστική δύναμη του ευρώ. Η επιδότηση δεν αλλάζει τίποτε από τα δύο: δεν κάνει το πετρέλαιο λιγότερο σπάνιο ούτε το ευρώ πιο σταθερό. Μεταφέρει απλώς μέρος της τιμής από τον οδηγό σε κάποιον άλλον.
Η επιδότηση δεν δημιουργεί ούτε ένα λίτρο καυσίμου. Το κόστος για να εξορυχθεί, να διυλιστεί και να φτάσει το καύσιμο στο πρατήριο παραμένει το ίδιο· αλλάζει μόνο ποιος το πληρώνει. Ό,τι δεν πληρώνει ο οδηγός στην αντλία το πληρώνει κάποιος άλλος. Το μερίδιο των διυλιστηρίων είναι κι αυτό κόστος· το κρατικό το πληρώνουμε όλοι, με έναν από τρεις τρόπους: με φόρους σήμερα, με δανεισμό, δηλαδή με φόρους αύριο, ή με πληθωρισμό, αν ο δανεισμός χρηματοδοτηθεί τελικά με νέο χρήμα αναγκαστικής κυκλοφορίας που μειώνει την αγοραστική δύναμη όσων κρατούν ευρώ. Ανάμεσα σε όσους πληρώνουν βρίσκεται και ο ίδιος ο οδηγός, αλλά και όποιος δεν έχει καν αυτοκίνητο. Τα χρήματα που αφαιρούνται από τον καθένα θα τα διέθετε στους δικούς του σκοπούς, στο φαγητό, στο ενοίκιο ή στην αποταμίευση· τώρα χρηματοδοτούν καύσιμα, επειδή έτσι αποφάσισε το κράτος και όχι ο ίδιος. Αυτό που θυσιάζεται είναι το κόστος ευκαιρίας του μέτρου, που δεν τυπώνεται σε καμία απόδειξη πρατηρίου (ο ίδιος ο εκπρόσωπος παραδέχτηκε ότι τα δημοσιονομικά περιθώρια «είναι περιορισμένα»).
Υπάρχει και δεύτερη συνέπεια. Όταν ο αγοραστής πληρώνει λιγότερο από την τιμή της αγοράς, η τιμή που βλέπει κρύβει τη σπανιότητα αντί να τη δείχνει. Ο οδηγός βλέπει στην αντλία μόνο ένα μέρος του κόστους και τείνει να καταναλώνει περισσότερο από όσο θα κατανάλωνε αν το έβλεπε ολόκληρο. Η επιδότηση αυξάνει έτσι τη ζητούμενη ποσότητα ακριβώς τη στιγμή που η τιμή καλούσε σε οικονομία, και επειδή δίνεται ανά λίτρο, κάθε επιπλέον λίτρο μεγαλώνει τον λογαριασμό για όλους.
Ο Mises, πάντως, ξεχωρίζει την επιδότηση από το πλαφόν. Η επιδότηση τουλάχιστον δεν κρύβει ότι κάποιος πληρώνει τη διαφορά. Μια ανώτατη τιμή κάτω από την τιμή της αγοράς, αντίθετα, διώχνει τους οριακούς παραγωγούς, όσους παράγουν με το υψηλότερο κόστος και με την πλαφοναρισμένη τιμή θα είχαν ζημία, και φέρνει λιγότερο αγαθό, όχι περισσότερο. Το παράδειγμά του είναι το γάλα:
«Εάν η κυβέρνηση επιθυμεί να καταστήσει δυνατό για τους φτωχούς γονείς να δίνουν περισσότερο γάλα στα παιδιά τους, πρέπει να αγοράζει γάλα στην τιμή της αγοράς και να το πωλεί σε αυτούς τους φτωχούς ανθρώπους φθηνότερα, υφιστάμενη ζημία· η ζημία αυτή μπορεί να καλυφθεί από τα έσοδα που συγκεντρώνονται μέσω της φορολογίας.»
Η επιδότηση λοιπόν δεν κάνει τη βενζίνη φθηνότερη· η διαφορά απλώς χρεώνεται σε άλλον λογαριασμό. Και κάθε παράταση, αντί να κλείνει αυτόν τον λογαριασμό, τον μεγαλώνει.
Δείτε επίσης: Γλωσσάρι: έλεγχος τιμών · δυαδική παρέμβαση · κόστος ευκαιρίας — Χάρτης ιδεών: έλεγχος τιμών