«Ένα πραξεολογικό επιχείρημα κατά του «στρατηγείου» της ΑΑΔΕ»

Το παρόν δημοσιεύεται με αφορμή το ακόλουθο άρθρο του μέσου ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ: https://www.protothema.gr/economy/article/1870632/aade-ai-kai-drones-sto-oplostasio-tis-eforias-pos-tha-leitourgei-to-anavathmismeno-stratigeio-kata-tis-forodiafugis/

Εισαγωγή

Η ΑΑΔΕ μετατρέπει τον Κεντρικό Θάλαμο Ελέγχου στα Σεπόλια σε ενιαίο επιχειρησιακό κέντρο με πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης, drones, γεωχωρική απεικόνιση σε πραγματικό χρόνο και συγχώνευση δεδομένων από τα δικά της συστήματα και από τρίτους. Το λεξιλόγιο είναι αποκαλυπτικό: «οπλοστάσιο», «στρατηγείο», «δυνάμεις ελέγχου». Δεν περιγράφεται μια διοικητική βελτίωση. Περιγράφεται η εντατικοποίηση του καταναγκασμού πάνω στην οικονομική ζωή. Από τη σκοπιά της πραξεολογίας του Ludwig von Mises αυτό δεν είναι πρόοδος. Είναι η λογική συνέπεια - και η επιδείνωση - ενός συστήματος που ήδη στηρίζεται στη βία και όχι στην εθελοντική ανταλλαγή.

1. Η ανθρώπινη δράση και η διάκριση αγοράς–κράτους

Η πραξεολογία ξεκινά από ένα αξίωμα: ο άνθρωπος ενεργεί σκόπιμα. Επιλέγει μέσα για να πετύχει σκοπούς που ο ίδιος ιεραρχεί, μέσα σε συνθήκες σπανιότητας. Στην αγορά αυτή η δράση συντονίζεται μέσω της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και των τιμών. Το κράτος δεν είναι ένας ακόμη δρων της αγοράς. Είναι ο μηχανισμός που διεκδικεί το μονοπώλιο νόμιμης βίας. Ο Ludwig von Mises το είπε ωμά: η κυβέρνηση είναι κατ’ ουσίαν η άρνηση της ελευθερίας. Ο φόρος δεν είναι τίμημα υπηρεσίας. Είναι αναγκαστική αφαίρεση, απαλλοτρίωση πλούτου. Αν δεν πληρώσεις, ακολουθεί πρόστιμο· αν δεν πληρώσεις το πρόστιμο, κατάσχεση ή φυλακή. Το «στρατηγείο κατά της φοροδιαφυγής» δεν αλλάζει αυτή τη φύση. Την καθιστά απλώς πιο αποτελεσματική στην εφαρμογή της. Η τεχνητή νοημοσύνη και τα drones δεν μετατρέπουν τον καταναγκασμό σε συναίνεση. Τον αυτοματοποιούν.

2. Δεν υπάρχει «ουδέτερος» φόρος, άρα ούτε ουδέτερος έλεγχος

Ο Ludwig von Mises έδειξε ότι ο ουδέτερος φόρος είναι εξίσου ανέφικτος όσο και το ουδέτερο χρήμα. Κάθε φορολογικό σύστημα στρεβλώνει την κατανομή των πόρων: αλλάζει τι παράγεται, πού επενδύεται το κεφάλαιο, ποια εργασία αξίζει τον κόπο, ποια δραστηριότητα μένει στο φως και ποια φεύγει στη σκιά. Όσο πιο βαριά, περίπλοκη και ασταθής είναι η φορολογία, τόσο μεγαλύτερο το κίνητρο απόκρυψης, αναβολής επιχειρείν, μετανάστευσης κεφαλαίου ή απλής αποχής από παραγωγική προσπάθεια.Η «φοροδιαφυγή» στην πραξεολογική ανάγνωση δεν είναι πρωτίστως ηθικό έλλειμμα του ιδιώτη. Είναι προσαρμοστική απάντηση σε έναν μη ουδέτερο, συχνά ληστρικό θεσμό. Όταν το κράτος απαντά με drones πάνω από ιδιωτική δραστηριότητα και με αλγορίθμους που σαρώνουν κάθε συναλλαγή, δεν θεραπεύει την αιτία. Αυξάνει το κόστος της προσαρμογής. Το αποτέλεσμα, όπως σε κάθε κύκλο παρεμβατισμού, είναι νέες στρεβλώσεις που θα απαιτήσουν ακόμη περισσότερη επιτήρηση.

3. Το πρόβλημα της γνώσης δεν λύνεται με AI Agents

Η τεχνητή νοημοσύνη επεξεργάζεται όγκους δεδομένων και εντοπίζει στατιστικές ανωμαλίες με βάση κανόνες που έχουν ήδη θέσει πολιτικοί και γραφειοκράτες. Δεν ανακαλύπτει την «ορθή» φορολογική υποχρέωση. Δεν γνωρίζει τις υποκειμενικές αξίες, τα σχέδια, τους χρονικούς ορίζοντες και τις τοπικές συνθήκες των δρώντων. Αυτό είναι το πρόβλημα της γνώσης του Hayek, θεμελιωμένο στην ίδια πραξεολογική βάση: η γνώση που συντονίζει την οικονομία είναι διάσπαρτη και αποκαλύπτεται μόνο μέσα από την δράση στην αγορά. Ένας «πράκτορας A.I.» που τροφοδοτεί τον ελεγκτή στο πεδίο μπορεί να επιταχύνει την εφαρμογή ενός ήδη αυθαίρετου κανόνα. Δεν μπορεί να υπολογίσει αν ο κανόνας αυτός υπηρετεί την ευημερία. Μετατρέπει την πολιτική κρίση («πόσο θα αρπάξουμε και από ποιον») σε τεχνικό πρόβλημα («πώς θα το εντοπίσουμε ταχύτερα»). Αυτή η τεχνικοποίηση είναι ιδεολογική: κρύβει την αξιακή επιλογή πίσω από την επίφαση αντικειμενικότητας του αλγορίθμου.

4. Η ιδιωτικότητα ως όρος της ίδιας της δράσης

Η σκόπιμη δράση προϋποθέτει έναν χώρο περίσκεψης: τη δυνατότητα να ζυγίσεις εναλλακτικές πριν εκτεθείς. Όταν κάθε οικονομική κίνηση, κάθε γεωγραφική παρουσία επιχείρησης, κάθε ροή αγαθών μπορεί να ενσωματωθεί σε ενιαίο επιχειρησιακό χάρτη στα Σεπόλια, ο ιδιωτικός χώρος συρρικνώνεται. Δεν πρόκειται μόνο για «προστασία προσωπικών δεδομένων» με νομικίστικη έννοια. Πρόκειται για τις συνθήκες υπό τις οποίες ο άνθρωπος μπορεί ακόμη να σχεδιάζει.Το drone που μεταδίδει εικόνα σε πραγματικό χρόνο και η πλατφόρμα που δείχνει «στόχους» και «δυνάμεις» σε ενιαίο γεωγραφικό περιβάλλον αντιμετωπίζουν τον πολίτη ως εχθρικό αντικείμενο επιχειρήσεων. Στην αγορά ο πελάτης και ο πωλητής συναντώνται εθελοντικά. Στο στρατηγείο της εφορίας ο φορολογούμενος εμφανίζεται ως στόχος προς εντοπισμό. Αυτή η μετατόπιση του καθεστώτος - από υποκείμενο πράξης σε αντικείμενο επιτήρησης - δεν είναι παράπλευρη συνέπεια. Είναι το μέσο με το οποίο το κράτος επιχειρεί να κλείσει τα καταφύγια που η ίδια η υπερφορολόγηση δημιούργησε.

5. Το ορατό έσοδο και το αόρατο κόστος

Η πολιτική ρητορική θα μετρήσει επιτυχία σε επιπλέον εισπράξεις και σε αριθμό ελέγχων. Η πραξεολογία υποχρεώνει να δούμε αυτό που δεν εμφανίζεται στον πίνακα του στρατηγείου:

• το νεκρό βάρος της συμμόρφωσης (λογιστές, ώρες, άγχος, αναβολή επενδύσεων)· - την απόσυρση δραστηριότητας που δεν «συμφέρει πλέον να δηλώνεται»·

• την απόδραση κεφαλαίου και ανθρώπινου ταλέντου·

• την ανακατανομή ικανών ανθρώπων από την παραγωγή στον έλεγχο της παραγωγής·

• τη διάβρωση της εμπιστοσύνης, που αυξάνει το κόστος κάθε μελλοντικής συναλλαγής.

Το κράτος βλέπει το ευρώ που εισπράττει. Δεν βλέπει το ευρώ που δεν παρήχθη ποτέ. Η τεχνητή νοημοσύνη μεγεθύνει ακριβώς αυτή την τύφλωση: βελτιστοποιεί το ορατό μέγεθος (είσπραξη) και αγνοεί συστηματικά το αόρατο.

6. Ο παρεμβατισμός γεννά τον εαυτό του

Ο Ludwig von Mises περιέγραψε τον παρεμβατισμό ως ασταθή μέση οδό. Κάθε επέμβαση δημιουργεί ανεπιθύμητες παρενέργειες που χρησιμοποιούνται ως δικαιολογία για την επόμενη. Υψηλοί συντελεστές και περίπλοκοι κανόνες γεννούν παραοικονομία· η παραοικονομία γεννά «στρατηγείο»· το στρατηγείο γεννά νέα εργαλεία (drones, AI agents, διασταυρώσεις σε πραγματικό χρόνο)· τα νέα εργαλεία γεννούν νέες μορφές απόκρυψης και νέο αίτημα για ακόμη βαθύτερη πρόσβαση στα δεδομένα.Δεν υπάρχει τελικό σημείο ισορροπίας σε αυτό το μονοπάτι εκτός από την ολική ορατότητα της οικονομικής ζωής, δηλαδή την κατάργηση της ουσίας της ιδιωτικής οικονομίας. Η τεχνολογία δεν αντιστρέφει τον νόμο αυτό. Τον επιταχύνει.

7. Τι θα ήταν συνεπές με την ανθρώπινη δράση και αξιοπρέπεια

Αν το πρόβλημα είναι ότι μεγάλο μέρος της δραστηριότητας κρύβεται, η πραξεολογική απάντηση δεν είναι να τελειοποιηθεί το κυνήγι. Είναι να μειωθεί το κίνητρο φυγής:

• χαμηλότεροι και απλούστεροι φόροι,

• σταθεροί κανόνες, χρήμα που δεν δημεύει μέσω πληθωρισμού, και

• κράτος που δεν αντιμετωπίζει κάθε παραγωγό ως εν δυνάμει παραβάτη.

Η συμμόρφωση που προκύπτει από χαμηλό κόστος υπακοής είναι ποιοτικά διαφορετική από τη συμμόρφωση που προκύπτει από Πανοπτικό.

Η τεχνητή νοημοσύνη και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη είναι εργαλεία. Στα χέρια ιδιωτών μπορούν να υπηρετήσουν τον καταμερισμό εργασίας. Στα χέρια μιας φορολογικής αρχής που αυτοχαρακτηρίζεται «στρατηγείο» υπηρετούν την επέκταση του καταναγκασμού.

Η πραξεολογία βεβαίως δεν κρίνει το εργαλείο. Κρίνει την πράξη:

Εδώ η πράξη είναι η τελειοποίηση της αρπαγής, όχι η διεύρυνση της εθελοντικής συνεργασίας.

Ένα κράτος που χρειάζεται drones για να δει την οικονομία του έχει ήδη παραδεχτεί ότι δεν την υπηρετεί.

Την πολιορκεί.